Wirusy są zarazkami stale towarzyszącymi człowiekowi. Przypominają w
pewnym sensie armię znajdującą się w uśpieniu, gotową zaatakować wtedy,
gdy organizm jest osłabiony. Widać to dokładnie na przykładzie zakażenia
wirusem opryszczki, czy popularnych kurzajek.
Ponieważ choroby te dyskwalifikują klientów i klientki do wykonania zabiegów kosmetycznych, manicure, pedicure czy masaż pragnę opisać metody walki z tymi chorobami. Wskażę również jedną z metod walki z popularnymi kurzajkami, a prawidłowo brodawkami w sterylnych warunkach salonu kosmetycznego.
 |
| metoda elektrokoagulacji |
Brodawki
Wywołane są przez rozmaite typy wirusów brodawczaka ludzkiego HPV.
Obecnie wyizolowano ok. 150 rodzajów wirusa HPV, z czego ok. 50 jest
powodem powstania brodawek. Wirusy zawierają DNA i koncentrują się w
jądrach komórkowych górnej warstwy keratynocytów, namnażają się tam i są
uwalniane do warstwy rogowej, niemniej jednak cząstki wirusa obecne są
również w warstwie podstawnej skóry. Okres inkubacji może wynosić do 3
lat, a okres utajenia bez powstania nowych zmian przekraczać nawet 4
lata. Stabilna otoczka wirusa pozwala na przetrwanie w formie zakaźnej
przez tygodnie, a nawet miesiące – szczególnie w środowisku ciepłym i
wilgotnym.
Zakażenie następuje przez kontakt bezpośredni lub pośredni. Brodawkami
można się zarazić poprzez dotyk. Warunkiem sprzyjającym zakażeniu jest
uszkodzenie skóry – rana, otarcie, zadrapanie. Można dokonać
samozakażenia w czasie golenia miejsc wokół zainfekowanych części skóry.
Sposób zakażania
Zakażenie ograniczone jest do naskórka i nie jest wynikiem zakażenia uogólnionego.
Samozakażenie ma miejsce również przy pielęgnacji stóp i rąk poprzez
cążki, pilniki, pumeksy, tarki, a u dzieci nierzadko przy obgryzaniu
paznokci i dłubaniu w nosie. Stosunkowo często usuwamy u dzieci brodawki
wirusowe z nosa, warg, a nawet z języka. Rzadko opisywane, ale
niezwykle często występujące i niedoceniane jest powstanie wrót
zakażenia poprzez rozpulchnienie skóry na skutek dłuższego poddania
działaniu wilgoci. Ponad 50% pacjentów cierpiących z powodu brodawek
pospolitych zaraziło się najprawdopodobniej na basenach, salach
gimnastycznych, siłowniach. Około 30 rodzajów wirusa HPV przenoszonych
jest drogą płciową. Brodawki wywołane wirusem HPV mogą przyjmować różne
postacie kliniczne. Najczęstsze są:
• Brodawki pospolite – tworzą guzki skórne o szorstkiej powierzchni,
okrągłe lub nieregularne w kształcie, twarde, białe, brązowo-żółte, lub
szarawoczarne o średnicy 1-10 mm. Występują zwykle na palcach, łokciach,
kolanach, twarzy i owłosionej skórze głowy, ale mogą się
rozprzestrzeniać na całym ciele. Często widoczne czarne punkty na
powierzchni brodawek, zwykle określane przez pacjentów jako „korzonki”,
są to zakończenia kapilarów ze skrzepami krwi – pojawiają się przy
ścieraniu lub ścinaniu brodawek;
• Brodawki nitkowate – długie, wąskie rozrosty pojawiające się najczęściej na powiekach, twarzy, szyi lub wargach;
• Brodawki wokół paznokci mogą się pojawiać w grupach. Są szorstkie,
nieregularne, odstające, atakują wały paznokciowe, czasem wchodzą pod
paznokieć i są bolesne. Są trudne do usunięcia, nierzadko niszczą
macierz paznokcia;
• Brodawki płaskie – występują w każdym wieku. Są to matowe, gładkie,
płaskie, lekko odstające, żółtobrązowe guzki skórne, na twarzy również
szyi, klatce piersiowej, kolanach, nadgarstkach, przedramionach i wzdłuż
zadrapań poprzez samozakażenie. Brodawki płaskie są mnogie – nawet do
kilkuset sztuk i szybko się rozprzestrzeniają, dlatego ważne jest pilne i
skuteczne leczenie;
• Brodawki mozaikowe – są zgrupowaniem brodawek płaskich, zajmują
powierzchnię od jednego do kilku centymetrów kw. Widoczne są granice
„ściśniętych” pojedynczych brodawek dające obraz mozaiki;
• Brodawki „podeszwowe” – występują na powierzchniach dłoniowych i
podeszwach – są płaskie lub lekko wyniosłe, ze względu na stały ucisk.
Wrastają dość głęboko, są czasami bolesne i zwykle trudne do usunięcia;
• Brodawki w okolicy narządów płciowych i odbytu – atakują zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Rozróżnia się tutaj:
– kłykciny kończyste
– brodawki płaskie narządów płciowych
– brodawki olbrzymie narządów płciowych
• Brodawki błony śluzowej
– brodawki płaskie
– brodawczakowatość jamy ustnej
– ogniskowa hiperplazja nabłonka – choroba Hecka
• Dysplazja brodawczakowata naskórka.
Leczenie
• Farmakoterapia miejscowa. Stosuje się maści zawierające tretynoinę
(Airol, Aknoten, Maść retynowa, Retina A). Preparatem bez recepty często
polecanym w aptece jest Brodacid. Zawiera kwas salicylowy, kwas mlekowy
i dimetylosulfotlenek, substancje o działaniu keratolitycznym i
keratoplastycznym. Kwas salicylowy i kwas mlekowy są składnikami
preparatów ABE, Acerin i Duofilm.
W preparacie Duofilm substancje czynne są zawieszone w kolodium, które
wysychając tworzą błonkę, co ułatwia nawilżenie tkanki oraz lepszą
penetrację.
Preparat zamraża brodawkę ciekłym azotem (krioterapia), wynikiem czego
jest powstanie niewidocznego pęcherza pod brodawką. Mniej więcej po 10
dniach zamrożona skóra z brodawką odpada. W tym czasie pod pęcherzem
wytworzy się nowa skóra. W przypadku przewlekle utrzymujących się
brodawek zaleca się powtórzenie zabiegu. Zabiegi należy przeprowadzić w
odstępach 15-dniowych.
 |
| zmiany barwnikowe usuwane elektrokoagulacją |
• Odparowanie laserem chirurgicznym – jest uważane za najskuteczniejszą
radykalną metodą pozbycia się brodawek wirusowych. Stosuje się laser
CO2.
Emituje on falę elektromagnetyczną o długości 10600 nm, niewidoczną dla
oka. Absorbowana jest ona przez płyn wewnątrz - i zewnątrztkankowy.
Absorpcja ta nie jest selektywna i powoduje waporyzację tkanek w
zakresie 0,2-0,6 mm oraz koagulację naczyń krwionośnych, dzięki czemu
zabieg jest bezkrwawy. Nowoczesne lasery operują światłem impulsowym
(superpuls, ultrapuls) o czasie trwania impulsu rzędu milisekundy (a
nawet mikro- i nanosekundy), dzięki czemu praktycznie brak uszkodzenia
termicznego tkanki i proces gojenia może być bezbliznowy – oczywiście
jeżeli przez sam proces chorobowy nie uległy uszkodzeniu głębsze warstwy
skóry. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.
 |
| elektroda |
Usuwanie laserowe brodawek polega na ich odparowaniu.
Energia światła lasera zamienia się w ciepło, zakażona tkanka wyparowuje, a powierzchnia odparowywana jest cały czas jałowa.
Przy usuwaniu brodawek płaskich, szczególnie na twarzy i szyi używa się
niższych energii w trybie superpuls, dzięki temu zabieg może być
wykonywany bez znieczulenia. Miejsca po usuniętych brodawkach płaskich
samoistnie pokrywają się płaskimi brązowymi strupkami już następnego
dnia. Skórę można normalnie myć, a dodatkowo przemywać środkiem
dezynfekcyjnym na bazie spirytusu, najlepiej z dodatkiem składników
natłuszczających (Hospisept). Znacznym utrudnieniem przy wykonywaniu
samego zabiegu jak i czynnikiem zwiększającym ryzyko nawrotu jest
wcześniejsza nieudana krioterapia (wymrażanie) lub keratoliza. Zmiany
wirusowe są wtedy większe niż pierwotne, głębsze, pojawia się
patologiczne unaczynienie. Zabieg laserowy musi być rozleglejszy, co
utrudnia gojenie i zwiększa prawdopodobieństwo powstania blizn, ale i
tak jest najskuteczniejszym sposobem leczenia.
Receptura
W farmakoterapii miejscowej stosowane są leki recepturowe. Dobre wyniki
uzyskuje się przez stosowanie 15-25% maści z podofiliną z równoczesną
osłoną otaczającej skóry zdrowej pastą cynkową. Podofilina – żywica z
kłącza stopkowca tarczowatego stosowana jest też w roztworze:
Rp.
Podofilina
Glicerol aa 1,0 – 2,0
Spirytus 70% ad 10,0
Pędzlowanie stosuje się przed snem w odstępach 2 – 3-dniowych, przy
większym odczynie zapalnym – co 5 dni. Wyleczenie następuje po 5 – 7
zabiegach.
 |
| włókniaki usuwane metodą elektrokoagulacji |
W leczeniu brodawek stóp dobre wyniki uzyskuje się przez przyżeganie
kwasem karbolowym i azotowym. Po ścięciu masy rogowej do powstałego
wgłębienia w brodawce wprowadza się kroplę 80% kwasu karbolowego i
bezpośrednio potem kroplę stężonego kwasu azotowego. Na odpowiednią
część stopy nakłada się wkładkę z opatrunkiem z otworem w miejscu
brodawki, który wypełnia się 50% maścią salicylową. Wkładka powinna
chronić okolicę leczoną przed uciskiem w czasie chodzenia. Zabieg
powtarza się co 5 – 7 dni. Zmiany ustępują po 4 – 7 zabiegach. Dobre
wyniki uzyskuje się po przyżeganiu brodawek stóp nasyconym roztworem
kwasu trichlorooctowego. Po mechanicznym usunięciu masy rogowej, smaruje
się powierzchnię brodawki z 1 – 2 mm skóry otaczającej. Zabiegi
powtarza się co 10 – 14 dni. Wyleczenie następuje zazwyczaj po 3 – 6
zabiegach.
W przypadku brodawek płaskich skóry twarzy, grzbietowej powierzchni rąk
bardzo dobre efekty lecznicze przynosi następujący lek recepturowy:
Rp.
Siarka
Rezorcyna
Mydło szare aa 4,0
Spir. Vini 96% ad 20,0
Brodawki smaruje się tym płynem co drugi dzień, najlepiej przed snem po uprzednim umyciu i osuszeniu skóry.
Jedyną dostępną metodą leczenia o mechanizmie przeciwwirusowym jest interferon (IFN), który pobudza układ
odpornościowy. Podawanie tego leku w formie ogólnoustrojowej wiąże się
jednak z dużą ilością działań ubocznych, często trudnych do
zaakceptowania.
Do metod fizycznych usuwania brodawek, z których każda ma swoje zalety, ale również wady, zaliczamy:
• wycięcie chirurgiczne;
• krioterapia (zamrożenie);
• odparowanie laserem (waporyzacja);
• elektrokoagulacja.
ELEKTROKOAGULACJA
 |
| urządzenie do elektrokoagulacji |
Na czym polega?
Elektrokoagulacja to metoda stosowana w elektrochirurgii polegająca na ścinaniu białka żywych
tkanek ustroju, np. tkanki nowotworowej lub tkanki sąsiadującej z
nowotworem, za pomocą prądu elektrycznego o wysokiej częstotliwości. Zabieg jest wykonywany przy użyciu elektrod różnego kształtu: igły, igły z
kulką, noża lub elektrody do bezinwazyjnego zamykania naczyń bez
nakłucia skóry. Po zabiegu skóra jest podrażniona i zaczerwieniona,
pojawiają się strupki, które goją się w ciągu kilku dni.
Zabieg jest
bolesny, ponieważ dochodzi tu do uszkodzenia naczynia, dlatego często
stosuje się znieczulenie miejscowe. Czas zabiegu jest uzależniony od
rozległości zmian skórnych. Proces gojenia trwa od kilku godzin do 2-3
dni, czyli relatywnie krótko. Zabieg jest stosunkowo mało uciążliwy i
nie ogranicza obowiązków zawodowych.
Wskazania
Elektrokoagulacja jest stosowana w leczeniu
zmian dermatologicznych, schorzeń ginekologicznych czy urologicznych.
Wskazaniem do przeprowadzenia zabiegu są zmiany chorobowe, takie jak:
nowotwory, włókniaki, brodawki wirusowe (kurzajki), kaszaki, rozszerzone naczynia krwionośne na twarzy i nogach, naczyniaki gwiaździste. Metoda ta służy
usuwaniu zbędnego owłosienia, a także jest przydatna w operacjach
zamiast skalpela, aby ograniczyć krwawienie z powstałej rany. Przy zabiegu usuwania brodawek wskazane jest rozszerzenie spectrum działań na ogólne i miejscowe. Jeśli mamy dużą ilość zmian stosuje się eksfoliację skóry, elektrokoagulację, złuszczanie preparatami oraz leki doustne. Dobrze więc by walkę zaczynać od razu bombardując wirusy od zewnątrz i wewnątrz może bowiem przy wykonaniu połowicznego zabiegu typu wymrażanie dojść do rozsiania infekcji, spenetrowania naskórka przez wirusy do warstwy podstawnej i w końcu do naczyń włosowatych układu krwionośnego.
OPRYSZCZKA
Wirus opryszczki jest jednym z najczęściej spotykanych wirusów u
człowieka. Wyróżnia się dwa typy tego wirusa. Typ pierwszy powoduje
zmiany opryszczkowe na błonach śluzowych jamy ustnej, wargach, skórze
twarzy i tułowia. Typ drugi powoduje zmiany w obrębie narządów płciowych
i pośladków, może również wpływać na tworzenie się nowotworów narządów
płciowych. Wirus wnika do organizmu przez błony śluzowe lub przez
uszkodzoną skórę, namnaża się w miejscu zakażenia i okolicznych węzłach
chłonnych, po czym dostaje się do krwi, powodując wytwarzanie
przeciwciał. Jest to tzw. zakażenie pierwotne.
Najbardziej rozpowszechnionym schorzeniem wywołanym zakażeniem
pierwotnym jest opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej. Choroba
rozpoczyna się nagłym wzrostem gorączki (38 – 40°C). Czasem poprzedzają
ją stany podgorączkowe, ślinotok, zapalenie migdałków podniebiennych i
nieżyt górnych dróg oddechowych.
Wysoka gorączka utrzymuje się najczęściej przez tydzień. Na
przekrwionych i obrzmiałych błonach śluzowych dziąseł i całej jamy
ustnej pojawiają się rozsiane pęcherzyki, które szybko przechodzą w
płytkie, bardzo bolesne owrzodzenia, wielkości 2 – 3 mm, pokryte
białożółtawym wysiękiem i otoczone czerwoną obwódką. Mogą pojawić się
również zmiany opryszczkowe na wargach i otaczającej skórze. Po tygodniu
owrzodzenia w jamie ustnej zaczynają się samoistnie goić, nie
pozostawiając śladów. Zmianom w jamie ustnej może towarzyszyć angina z
płytkimi owrzodzeniami na migdałkach, pokrytymi białożółtawym nalotem i
powiększenie węzłów chłonnych szyjnych. W leczeniu opryszczkowego
zapalenia dziąseł i jamy ustnej są stosowane roztwory odkażające. Do
płukania stosuje się 3% roztwór kwasu borowego, roztwór nadmanganianu
potasowego (rozcieńczenie 1:1000 – 1:5000), Septosan, Azulan.
Nowoczesnym bezbolesnym, bezbarwnym antyseptykiem do dezynfekcji ran,
błon śluzowych i skóry jest preparat Octenisept. Działanie preparatów
odkażających można urozmaicić preparatem Aftacel w postaci płynu do
płukania jamy ustnej, który zawiera w swoim składzie PVP –
poliwinylopirolidon, tworząc film na powierzchni błony śluzowej i
barierę ochronną dla zakończeń nerwowych, dzięki temu zmniejsza
podrażnienie i ból.
Towarzyszące opryszczkowemu zapaleniu dziąseł i jamy ustnej wykwity na
wargach i otaczającej skórze najlepiej przecierać 2% spirytusem
salicylowym, a następnie posmarować Pastą Lassara, która posiada
działanie odkażające i wysuszające.
Pomimo utrzymywania się przeciwciał w surowicy krwi przez całe życie po
przebyciu zakażenia pierwotnego wirus pozostaje utajony w organizmie i
może okresowo pod wpływem różnych czynników uaktywniać się, powodując
objawy miejscowego zakażenia nawracającego. Najczęstszym jego objawem
jest powszechnie znana opryszczka wargowa.
Charakterystyczne skupienia drobnych, wypełnionych przejrzystym płynem
pęcherzyków, szybko przysychających w strupki, mogą umiejscawiać się
również na nosie i innych okolicach twarzy. Pojawienie się pęcherzyków
bywa poprzedzone uczuciem swędzenia, palenia lub nerwobólem. Leczenie
miejscowe ma na celu wysuszenie pęcherzyków. W czasie mycia należy
unikać moczenia miejsc dotkniętych opryszczką, a osuszanie skóry
prowadzić tak, ażeby nie zedrzeć świeżych strupów, gdyż może to
przedłużyć okres gojenia oraz spowodować wysiew świeżych wykwitów.
Bardzo skuteczną, najtańszą i najszybszą metodą leczenia opryszczki jest
częste przecieranie miejsc chorych spirytusem salicylowym, a następnie
nakładanie Pasty Lassara lub Pasty Zinci. Alternatywą dla spirytusu
salicylowego może być spirytusowy roztwór gencjany.
W okresie replikacji wirusa stosuje się acyklowir, który wprowadzany
jest do komórek wirusa przez białko transportujące nukleozydy, w tym
deoksyguanozynę. Wewnątrz komórki zostaje przekształcony w biologicznie
aktywną pochodną fosforanową. Za proces ten odpowiedzialna jest kodowana
przez wirus kinaza tymidynowa. Fakt, że acyklowir nie jest odpowiednim
substratem dla kinaz komórkowych powoduje, że lek zostaje zaktywowany
głównie w komórkach zakażonych przez wirusa, co wpływa korzystnie na
jego selektywność. Trójfosforan acyklowiru (ACVTP) hamuje syntezę DNA
HSV, gdyż pozbawiony jest grupy 3’OH. Gdy polimeraza wirusowa wprowadzi
zmodyfikowany nukleozyd do łańcucha DNA, dalsze jego wydłużanie staje
się niemożliwe. Preparaty acyklowiru w postaci kremów 5%: Antivir,
Awirol, Hascowir pro, Herpex, Virolex, Zovirax.
W rozległych zakażeniach skóry wirusem opryszczki zwykłej, przy zajęciu
jamy ustnej, spojówek, rogówki oka lub jego okolicy konieczna jest
szybka pomoc lekarska.
Rzadszym, ale równie przykrym i bolesnym schorzeniem jest opryszczka
narządów płciowych. Choroba ta jest jedną z najczęściej przenoszonych
drogą płciową. Dawniej uważano, że zakażenie HSV-2 wiąże się z
lokalizacją na narządach płciowych, a HSV-1 na wargach i śluzówkach jamy
ustnej. W wielu krajach doszło jednak do zmian proporcji w częstości
występowania obu podtypów, wzrosła genitalna lokalizacja HSV-1. Objawy
pierwotnego zakażenia HSV-1 i HSV-2 są podobne, rzadziej obserwowano
jednak nawroty w genitalnej postaci zakażeń HSV-1. Opryszczka narządów
płciowych obejmuje szeroki przekrój objawów, od klasycznych bolesnych
pęcherzyków aż do bezobjawowego zakażenia. Zakażenie HSV jest
przenoszone przy bliskim kontakcie, a u kobiet ciężarnych istnieje
ryzyko przeniesienia opryszczki na noworodka przy porodzie i rozwoju
zagrażającego życiu dziecka zakażenia uogólnionego. Duże znaczenie w
leczeniu i zapobieganiu przenoszenia wirusa opryszczki ma właściwe
użycie leków przeciwwirusowych, które istotnie zmniejszają kliniczne
objawy. Środkami zaradczymi w okresie wysięku są okłady z Rivanolu, a
gdy zmiany zaczynają przysychać, wówczas skuteczne działanie wywiera
pędzlowanie 1%, 2% wodnym roztworem gencjany.